عملیات والفجر10

زمان اجرا: 25 اسفند 1366

تلفات دشمن: 15400(کشته،زخمی و اسیر)

رمزعملیات: یارسول الله(ص)

مکان اجرا: منطقه عمومی حلبچه و سد دربندیجان - محور شمالی جنگ

ارگان های عمل کننده: نیروی زمینی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی

اهداف عملیات: آزادسازی شهر حلبچه عراق و مناطق پیرامون و دسترسی به سد دربندیجان

جمهوری اسلامی ایران برای پاسخ گویی به بمباران و موشک باران مناطق مسکونی شهرها و احقاق حقوق خود در مجامع بین المللی،باتغییرمنطقه عملیاتی از جنوب به غرب،درصدد برآمد تا قدرت رزمندگان اسلامی را بار دیگر به جهانیان نشان دهد.

بدین منظورعملیات گسترده ای در غرب کشور در دشتهای سلیمانیه عراق هم زمان با مبعث رسول اکرم (ص) به نام والفجر10،آغاز شد.این عملیات در روز سه شنبه 25/12/1366 ،شروع و در 5 مرحله به اجرا در آمد.

منطقه حلبچه و خرمال،اگرچه از گذشته مورد توجه طراحان نظامی سپاه پاسداران بود و هراز چند گاهی در مقاطع مختلف جنگ مورد بررسی آنان واقع می شد،لیکن با توجه به این که تلاش اصلی همواره در جبهه جنوب صورت می گرفت،انجام عملیات در منطقه مذکور هیچ گاه به طور جدی طرح نمی گردید.به دنبال اصلی شدن جنگ در جبهه شمالی- که در پی پیدایش مشکلات و معضلات بسیار بر سرراه انجام عملیات در جبهه ایجاد شد- و نیز توقف عملیات در منطقه بیت المقدس2،توجه بیشتری به منطقه حلبچه مبذول گردید.طراحی عملیات والفجر10 در حالی انجام شد که دشمن اگر چه منطقه عملیاتی بیت المقدس2-را به دلیل احتمال هجوم قوای ایران - مسدود نموده بود،لیکن تهاجم اصلی را در جبهه جنوب متحمل می دانست.به این ترتیب عملیات بزرگ سال66 در منطقه عمومی جلبچه طراحی و اجرا شد.

اهداف عملیات

در این عملیات،علاوه براهداف سیاسی،سه هدف عمده نظامی مورد نظر بود:

1- آزادسازی شهرهای حلبچه،خرمان،دوجیله ،بیاره وطویله.

2- فراهم سازی مقدمات تصرف سد دربندیخان.

3- انسداد عقبه اصلی دشمن در استان سلیمانیه.

منطقه عملیات

منطقه عمومی حلبچه به جز درغرب و شمال که دریاچه سد دربند درآن واقع است، توسط ارتفاعات بلند وصعب العبوری محصور شده است که هر یک از ارتفاعات از اهمیت زیادی برخوردار است؛به طوری که با لامبو و شاخ آن بر دریاچه دربندیخان و دشت و ارتفاعات تمورژنان مسلط است.شاخ تمورژنان  نیز بر شاخ شمیران،سد دربندیخان،تونل جاده سلیمانیه - بغداد تسلط دارد.

علاوه بر ارتفاعات فوق الذکر،می توان از ارتفاعات و ناهمواری های دیگر منطقه نام برد که مهم ترین آن ها عبارتند از:ارتفاعات پرونیه،توانیر،پنج قله،شینه روی،تپه چناره،سه تپه،خورنوازان،تپه هانی قول،تپه سزام و شاخ دارزین.

همچنین شیارهای موجود در منطقه نقش موثری در اختفاء نیروهای خودی داشته و بعضا به عنوان معابر وصولی مورد استفاده قرار گرفته اند.از جمله این شیارها می توان از دره گلان،شیار زلم،شیار سورمر،شیار سازان،دره خورنوازان،شیارروستای خورد و شیار و شکنام نام برد.

مهمترین تاسیسات اقتصادی منطقه،سد دربندیخان است که علاوه بر پرورش ماهی و کشاورزی،درتامین برق قسمت وسیعی از عراق نقش مهمی دارد.پادگان حلبچه،پادگان لشکر27درکانی مانگا،مقر فرماندهی نیروهای دفاع الوطنی سپاه یکم در منطقه روداژه وپایگاه های موشکی سام 2 وسام 7 نیز از جمله تاسیسات نظامی در این منطقه می باشند.

شهرهای مهم عراق در این منطقه نیز به ترتیب وسعت و اهمیت عبارتند ز :حلبچه، خرمال و دوجیله.

استعداد دشمن

منطقه عملیاتی،تحت مسئولیت سپاه یکم عراق قرار داشت. پدافند این منطقه قبلا برعهده نیروهای جاش(مزدوران کرد عراقی)بود و آنها علاوه بر حفظ خطوط پدافندی،ماموریت مقابله با کردهای معارض را نیز برعهده داشتند.با شروع فعالیت هایی همچون آماده سازی زمین،تردد خودروها و... از سوی قوای خودی در این منطقه،دشمن نیز به اقداماتی از قیبل جایگزینی نیروهای نظامی با جاش ها،تقویت منطقه با تیپ های جدید و...مبادرت ورزید.در مجموع یگان هایی که از قبل ونیز در جریان عملیات در منطقه حضور یافتند،عبارت بودند از:

تیپ های96، 606، 39، 14، 402، 602، 506، 422، 420، 72، 13، 707، 702، 95 و433 پیاده.

تیپ های 80، 17و 50 زرهی.

تیپ های 24، 27 و 46 مکانیزه.

تیپ های 65، 66 و68 نیروی مخصوص.

تیپ 1کماندویی سپاه چهارم،تیپ 2 کماندویی سپاه سوم و تیپ 2 کماندویی سپاه یکم.

قوای خودی

قرارگاه خاتم الانبیاء(ص)به عنوان قرارگاه مرکزی عمل می کرد.

الف) قرارگاه قدس تحت فرماندهی قرارگاه خاتم الانبیاء(ص) هدایت نیروهای زیر را به عهده داشت:

- لشکر7 ولی عصر(عج)با 6گردان

- لشکر 33 المهدی(عج) با 6 گردان

- لشکر 25 کربلا با 10 گردان

- لشکر19 فجر با 6 گردان

- لشکر 17 علی ابن ابی طالب(ع) با 6 گردان

- لشکر 41 ثارالله با 7 گردان

- تیپ مستقل 39 بیت المقدس با 4 گردان

ب)قرارگاه ثامن الائمه (ع) تحت فرماندهی قرارگاه خاتم الانبیاء(ص) هدایت نیروهای زیر را به عهده داشت:

لشکر 9 بدر با 8 گردان

لشکر 55 ویژه شهدا با 6 گردان

تیپ مستقل 36 انصار المهدی با4 گردان

تیپ مستقل 75 ظفر با 2گردان

تیپ مستقل 29 نبی اکرم(ص) با 6 گردان

سپاه چهارم باختران با 6 گردان

ج)قرارگاه فتح تحت فرماندهی قرارگاه خاتم الانبیاء(ص) هدایت نیروهای زیر را به عهده داشت:

لشکر8 نجف اشرف با 5 گردان

لشکر14 امام حسین (ع) با 5 گردان

لشکر 11 امیرالمومنین با 4 گردان

تیپ مستقل 82صاحب الامر با 3 گردان

تیپ مستقل 91 بقیه الله (عج) با3 گردان

تیپ مستقل 44 قمر بنی هاشم با 3 گردان

تیپ مستقل 100 انصار الرسول با 3 گردان

طرح عملیات

به علت وجود ارتفاعات سرکوب سورن در شرق منطقه عملیاتی و دریاچه دربندیخان درغرب آن،در حدفاصل انتهای شمال شرقی دریاچه تا ارتفاعات سورن تنگه ای به عرض10 کیلومترایجاد شده است که در مباحث طرح مانور،تضمین موفقیت عملیات را در گرو انسداد این تنگه باالحاق از دو محور می دانستند. این عمل می بایست در محور شمال از مله خور به طرف خرمال و در محور جنوبی ازغرب بالامبو در امتداد تمورژنان باتصرف سرپل احتمالی درکمر دریاچه وسرانجام الحاق دو بازو در تنگه و محاصره دشمن انجام می شد.

به منظورتحقق طرح مانور یاد شده،قرارگاه قدس در محور شمالی مامور بستن تنگه و تصرف گودکو(عقبه اصلی دشمن به کل منطقه)شد. قرارگاه فتح در محور جنوبی می بایست ضمن تصرف بالامبو و تمورژنان با تامین سرپل درکمردریاچه،برای مقابله با حرکت احتمالی دشمن،بااحداث پل از آمادگی لازم برخوردار باشد.قرارگاه ثامن الائمه(ع) نیز در محور میانی مامورشد تا درمنطقه گوزیل-دشت سازان به طرح حلبچه پیشروی کندودر مرحله دوم جاده بیاره-طویله- نوسودراتصرف و آزاد نماید. همچنین،قرارگاه رمضان ماموریت یافت علاوه بر فعالیت های شناسایی،بامشارکت تیپ 75 ظفرو کردهای معارض ضمن تصرف شهر،توپخانه دشمن را منهدم سازد.

شرح عملیات

عملیات در ساعت 2 بامداد 24/12/1366 با رمز مبارک یا محمدابن عبدالله (ص)آغاز شد.سرعت عمل یگان ها به گونه ای بود که اغلب آنها توانستند تمامی اهداف خود در مرحله اول را به تصرف در آوردند.به غیر از واکنش دشمن در شاخ سورمر و شاخ شمیران تحرک دیگری از نیروهای عراقی مشاهده نشده و تعداد زیادی از آن ها که در خواب بودند،کشته و اسیر شدند.

رزمندگان اسلام پس از عبور موانع سخت و ایذایی دشمن موفق شدندحدود20 روستا واقع در شمال و جنوب و غرب شهر خرمال را آزاد نمایند.

رزمندگان روز بعد نیز توانستند مقاومت نیروهای دشمن رادرهم شکسته و پیروزمندانه وارد شهر خرمال عراق شده و شهر را کاملا پاکسازی نمایند.در دروازه شهرگروهی از مردم به استقبال رزمندگان اسلام آمدند.درمحور قرارگاه قدس،پس از تصرف مله خور و ارتفاعات چناره، خرنوازان،هانی فتح،اگر چه بالامبو و تنگه به تصرف درآمد،لیکن به دلیل توقف قرارگاه قدس و نیزواکنش دشمن درجناح چپ عملیات،نیروها روی شاخ سورمر وشاخ شمیران متوقف شدند.درمحور قرارگاه ثامن الائمه(ع)،نیروهای عمل کننده ارتفاعات مگر از سلسله ارتفاعات بالامبو و نیمی از شنیدروی را تصرف کردند و به رغم روشن شدن آسمان،برای الحاق روی یال ارتباطی شامل دشت سازان و سپس نیمی دیگر از ارتفاعات شنیدروی،به پیشروی خود ادامه دادند.قرارگاه رمضان نیزدراین مرحله تنها توانست پمپ بنزین شهرحلبچه را به آتش بکشد.

قابل ذکر است که نیروهای جهادگر با احداث جاده های مناسب در ارتفاعات سر به فلک کشیده و زدن پل های حیاتی،نقش مهمی درتسریع حرکت نیروهای عمل کننده ایفا کردند،تاجایی که نیروهای به اسارت گرفته شده در عملیات والفجر10 از سرعت عمل نیروهای عمل کننده در این منطقه صعب العبور ابراز شگفتی می کردند.سرهنگ پیاده کوکب محمد امین از تیپ کماندویی لشکر 34عراق می گوید: با وجود موانع سخت و طبیعی و ایذایی،به ذهن ما خطور نمی کرد که رزمندگان اسلام بتوانند به مانزدیک شوند،از این رو ما زمانی ازآغاز عملیات باخبر شدیم که در محاصره کامل قرار داشتیم.

با گذشت ساعتها از آغاز عملیات و تصرف شهرخرمال و ده ها روستا در استان سلیمانیه،طارق عزیز وزیر امورخارجه عراق طی مصاحبه ای در لندن اعلام کرد: اخبار مربوط به عملیات ایران در جبهه ها تنها یک شایعه است.

درحالی که نیروهای خودی از روحیه خوبی بر خوردار بودند و تلفات آنان نیز بسیار اندک بود،از هم گسیختگی قوای دشمن و عدم حضور جدی آنهادر منطقه موجب شد تا بر تسریع آغاز مرحله دو عملیات تاکید شود.دشمن بنابرتصوری که در مورد عملیات داشت،ستون های متعدد و طویلی را باعبور ازپل های ملاویسی و زلم و به طرف دوجیله و سپس حلبچه کرد.

مرحله دوم عملیات

بعداز ظهر چهارشنبه 26/12/1366، دلیرمردان سپاه با پیشروی در غرب شهر خرمال،روستاهای تپه کالاری،حاجی رقه،تپه توکه،کپه کول و...را توانستند،آغاز کنند. با آزاد سازی این روستاها ارتباط شمال و جنوب استان سلیمانیه قطع شد و شهر مهم دو جیله و بیش از 20 روستای اطراف آن آزاد شد.

مرحله سوم عملیات

در بامداد پنجشنبه27/12/1366،آغاز وپس از عبور از رودخانه های خروشان سیران، زمیکان و آب لیله، مواضع،پایگاه و استحکامات دشمن را در سلسله ارتفاعات بالمبو و گزیل و بیش از24 ارتفاع دیگر در جنوب استان سلیمانیه عراق در هم کوبیدند و بر بیش از90 روستای منطقه عمومی حلبچه تسلط پیدا کردند و روستاهای حد فاصل شهر دوجیله و دریاچه دربندیخان عراق آزاد شد و نیروی دریایی سپاه با استقرار در شرق دریاچه،تحرکات دشمن در آن سوی دریاچه را زیر نظر گرفت و پیشروی به سوی شهر حلبچه از چندین جناح ادامه، و این شهر به محاصره در آمد و سرانجام رزم آوران اسلام موفق شدند،در زیر بمباران های شدید هوایی و شیمیایی دشمن،شهر70 هزار نفری حلبچه را آزاد نمایند.

مرحله چهارم عملیات

این مرحله از نیمه شب پنج شنبه27/12/1366،آغاز و رزمندگان اسلام،پس از تثبیت مناطق آزاد شده،موفق شدند شهرمرزی و کردنشین نوسود را که بیش از 7 سال زیر سلطه دشمن قرار داشت و بغداد آن را به عنوان پایگاهی برای ضد انقلابیون و منافقین وابسته تبدیل کرده بود،از تیررس دشمن سازند. با استقرار کامل نیروها در شهر نوسود موفق شدند دو شهر نظامی طویله و بیاره و بیش از8 روستای اطراف آن در نزدیکی نوار مرزی را آزاد کنند.

دشمن در روز جمعه28/12/1366،در محورهای شمالی عملیات والفجر10 اقدام به پاتک کرد که با هوشیاری و آمادگی رزمندگان اسلام دفع شد و دشمن پس از به جای گذاشتن ده ها کشته،زخمی و اسیر،ناگزیر به عقب نشینی شده و مواضع قبلی خود را نیز از دست داد.

مرحله پنجم عملیات

مرحله پنجم در شب چهارشنبه 3/1/1367 آغاز و حماسه آفرینان بسیجی و پاسداری،به دشمن حمله کردندتا به جنایت بعثی ها در بمباران شیمیایی شهرحلبچه پاسخ گویند.در این عملیات که درمحور خرمال به سید صادق دراستان سلیمانیه انجام شد،19 ارتفاع حساس منطقه،از جمله ارتفاعات 1058(وربشن) مشرف برشهر سید صادق و چندین روستای دیگر استان سلیمانیه آزاد شد.

پیام امام خمینی(ره) به مناسبت عملیات والفجر10 امام (ره) در پاسخ به برنامه فرمانده کل سپاه پاسداران چنین اظهار فرمودند:

اخبار پیروزی ها و حماسه های دلاوران اسلام نه تنها دل ملت ما،که قلب همه مستضعفان و محرومان راشادمان نمود و صدام و عفلقیان و حامیان و اربابان او، خصوصا آمریکا و اسرائیل را عزادار کرد.سلام خالصانه مرا به همه فرماندهان عزیز و شجاع و رزمندگان ظفرمند پیروز سپاه و بسیج و ارتش و هوانیروز و نیروی هوایی و جهادگران دلاور و گمنام و امدادگران و کلیه نیروهای مردمی و کرد ابلاغ کنید و سلام وتشکر ملت ایران را به مردم شهرهای آزاد شده عراقی که بدون این که حتی یک گلوله هم به طرف آنان و شهر های آنان شلیک شود،باآغوش باز فریاد الله اکبر از رزمندگان ما استقبال نمودند،برسانید و به آن ها بگویید که می بینید صدام چگونه دیوانه وار شما و شهرهایتان را بمباران خوشه ای وشیمیایی می کند، خواهیم دید که جهان خواران چگونه در تبلیغات مسموم خود ازکنار این پیروزی های بزرگ و جنایت صدام خواهند گذشت.

نتایج عملیات

آزادسازی منطقه ای به وسعت حدود1200 کیلومتر مربع شامل شهر های حلبچه،خرمال،بیاره،طویله و هم چنین نوسود از شهر های ایران.

کاهش خط پدافندی خودی.

گشودن جبهه ای جدید برای دشمن و انتقال توان عمده ای از ارتش عراق به جبهه شمالی.

به اسارت در آوردن 5440 نفر از نیروهای دشمن.

انهدام 270 تانک و نفربر،60 توپ صحرایی،20 ضدهوایی،40خمپاره انداز،13دستگاه مهندسی،230 خودرو و 750 اسلحه انفرادی و آرپی جی هفت.

به غنیمت گرفتن 90 تانک و نفربر،100 توپ صحرایی،20 توپ ضدهوایی،20 خمپاره انداز،15 دستگاه مهندسی،800 خودرو و 6110 اسلحه انفرادی و آر پی جی هفت.